Олоҥхону нууччалыы саҥардан

"Орто дойду" хаһыат
"Орто дойду олоҥхото" анал балаһа
06.10.2011

Сахая ЛЬВОВА

Олоҥхону нууччалыы саҥардан

Алтынньы 30 күнэ аан дойдутааҕы Тылбаасчыт Күнүнэн биллэр. Бу күн ХИФУ ХИ НТКИ Саха тылын истилиистикэтин уонна нууччалыы-сахалыы тылбаас кафедратын уһуйааччылара уонна устудьуоннара "Олоҥхону нууччалыы саҥардан" диэн сэмэй көрсүһүүнү тэрийдилэр. Манна п.н.к., СР үөрэҕин үтүөлээх үлэһитэ Т.И. Петрова салайааччылаах бөлөх П. Ядрихинскай "Дьырыбына Дьырылыатта" олоҥхотун нууччалыы тылбаастаан таһаартарбыт кинигэтин презентацията уонна тылбааска кыттыгастаах уһуйааччылар, устудьуоннар түмсүүлэрэ буолла.

Тамара Ивановна Петрова:

- «Дьырыбына Дьырылыатта» олоҥхо өрдөөҕүтэ сахалыы тылынан бэчээттэнэн тахсыбыттаах. Оттон кэлин, олоҥхо шедевр буолбутун кэннэ, бу олоҥхо тексин кафедрабыт уһуйааччылара Наталья Сергеевна уонна Ирина Владимировна Собакина устудьуоннарбытыгар түҥэтэн тылбаастаппыттара. Кинигэнэн тахсар буолла диэбиттэригэр барытын хомуйан, холбоон, икки-үс төгүл эрэдээксийэлээбиппит. Үлэбитин ХИФУ Олонхо НЧИ (дир. В.Н. Иванов) бэчээттээн, 500 экземплярынан таҕыста.

Кинигэҕэ барыта 32 киһи үлэтэ түмүллэ сылдьар. Бу тылбаас атыттартан туох уратылааҕый? Холобур, атын олоҥхолорго туох тылбаастаммыта ханна сылдьара биллибэт. Оттон биһиги олоҥхо туох баар рифмата, эпитета, тэҥнээһинэ, синтаксическай параллелизма тылбааһыгар барыта кэккэлэһэ сылдьар буоларын турууластыбыт (построчный перевод).

Аны бу кинигэҕэ үлэлиир кэммэр саҥа санаа киирбитэ: бу олоҥхо аҥардас ис хоһооно, аҥардас тыла-өһө эрэ эриэккэс буолбатах; олоҥхо өссө биир кэрэтэ – кини уус-уран формата. Биһиги ити этиллибит үс көрдөрүүнү үһүөннэрин толору тутуһан тылбаастыырга диэн принцибинэн салайтардыбыт. Ону төһө кыалларынан тутуһа сатаатыбыт, кыһалынныбыт.

Бу тиэтэл-ыксал үлэ уонна уопута суох эдэр оҕолор тылбаастара диэн көрүү баар буолуон сөп. Ол эрээри, биһиэхэ саамай сыаналааҕа, суолталааҕа диэн, бу тылбааска кыттыбыт оҕолор Пекарскай тылдьытын хасыһан, хас биирдии тыл суолтатын, туох дэгиттээҕин барытын үөрэтэн үлэлээтилэр.

Билигин нуучча кылааһыгар үөрэнэр саха оҕолоругар анаан, бу тылбаас кыра-кыра кэрчиктэринэн ааҕар кинигэ таһаартарбыт киһи диэн кэпсэтиини ыыта сылдьабыт. Аны сэтинньи 27 күнүгэр, билигин Олоҥхо Күнэ диэн ааттанар, радионан «Дьырыбына Дьырылыатта» нууччалыытын аахтарыыны тэрийиэхтээхпит. Уонна, табылыннахпытына, тылбааспыт дискэ буолан тахсыа диэн бүччүм баҕа санаалаахпыт.

Онон, устудьуоннарбытыгар туһаайан эттэххэ, эһиги уонна биһиги бииргэ холбоһон үлэлээбит үлэбит таах хаалбакка, күн сирин көрдө уонна өссө да инники кэскиллээх диэн мин олус үөрэбин. Эһигини эҕэрдэлээн туран, кыһаллан-мүһэллэн үлэлээбиккитигэр махтанабын.